Jak fotografia może opowiadać o życiu? Jedna z najwybitniejszych polskich fotografek Zofia Rydet (1911-1997) zrobiła to przez surrealistyczne fotomontaże i zaskakujące wizualne metafory.
Artystka przez ponad pięć dekad tworzyła rozbudowane cykle fotograficzne, poszukując nowych form wyrazu i konstruując własny wizualny język. Współcześnie uważana jest za jedną z najważniejszych polskich fotografek XX wieku. W centrum uwagi niezmiennie stawiała człowieka, jego los, zmagania i przemiany, którym poświęcała kolejne projekty fotograficzne.
Cykl Świat uczuć i wyobraźni, na który składa się blisko sto fotografii ułożonych w siedemnaście serii: Pejzaże, Narodziny, Macierzyństwo, Oczekiwania, Odejścia, Za ścianą życia, Zakochani, Sentymentalna ballada, Zagłada, Manekiny, Fantomy, Tęsknota, Samotność, Zagrożenie, Obsesje, Przemiany, Nadzieja, powstawał w latach 1968–1975 i stanowi zwieńczenie okresu, kiedy artystka eksplorowała techniki fotomontażu i estetykę surrealistyczną.
Wystawa powstała i po raz pierwszy została zaprezentowana w Muzeum Fotografii w Krakowie.
Sugestywne prace przywołują zarówno doświadczenia minionej wojny, jak i obawę przed nowym globalnym kataklizmem, a więc tematy niepokojąco aktualne. Są jednocześnie symbolicznym ujęciem ludzkich przeżyć, miłości w jej różnych wymiarach, kobiecej siły i wartości międzyludzkich więzi. Warto też zwrócić uwagę na zauważalny w nich aspekt duchowości, który odradza się we współczesnej kulturze i sztuce.
Pierwotnie Zofia Rydet prezentowała ten cykl w formie diaporamy, czyli pokazu slajdów ze ścieżką dźwiękową. W 1979 roku opublikowała Świat uczuć i wyobraźni w formie książki, a pierwsze większe wystawy odbyły się dopiero w latach 1985 i 1986.
Dziś cykl uważany jest za ikoniczne dzieło polskiej fotografii. Choć formalnie fotomontaż i inspiracje surrealistyczne przywołują na myśl wielu twórców z okresu dwudziestolecia międzywojennego, a także późniejszych, to jednak prezentowane prace Rydet stanowią w dużym stopniu dzieło osobne. Jego unikalność polega m.in. na wykorzystaniu wyłącznie własnych fotografii jako materii, z której powstały fotomontaże, nowatorskim nawiązaniu do estetyki zaczerpniętej z minionych dekad, a także rozbudowanej kompozycji, na którą składa się siedemnaście powiązanych ze sobą rozdziałów tworzących złożoną i przemyślaną opowieść.
Zofia Rydet wraca do Zielonej Bramy po 11 latach. W 2015 roku prezentowano tutaj jej najsłynniejszy i najdłużej trwający projekt Zapis socjologiczny, w ramach którego dokumentowała życie ludzi w ich własnych mieszkaniach – na wsiach i w miastach. Świat uczuć i wyobraźni jest bardziej osobistym, autorefleksyjnym projektem.
Wystawa prezentowana w Oddziale Zielona Brama MNG, ul. Długi Targ 24, Gdańsk
Kuratorzy: Karol Hordziej, Małgorzata Ruszkowska-Macur
Źródło: materiały prasowe Muzeum Narodowego w Gdańsku
