W 1913 roku znany radomski kolekcjoner ks. Jan Wiśniewski przekazał część swoich zbiorów muzealnych Radomskiemu Oddziałowi Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Ta darowizna przyczyniła się do powstania muzeum w Radomiu.
Wybuch I wojny światowej wstrzymał prace nad organizacją muzeum, a opiekę nad zbiorami przekazano osobom prywatnym. W 1921 roku PTK wznowiło działalność i zaczęło rewindykować zbiory oddane na przechowanie. Dzięki staraniom działaczy PTK w 1923 r. w jednej z sal ówczesnego gmachu Starostwa, otwarto pierwszą regionalną placówkę muzealną. Właśnie tę datę przyjmuje się jako początek muzealnictwa radomskiego.
W czasie II wojny światowej dekretem z 1940 r. PTK zostało rozwiązane, a jego majątek w tym i muzeum przeszło na rzecz Generalnego Gubernatorstwa. Odtąd muzeum dostępne było tylko dla publiczności niemieckiej. Zmieniono jego charakter tworząc „muzeum osobliwości”.
Po zakończeniu wojny, dzięki zabiegom Naczelnika Wydziału Oświaty, Kultury i Sztuki Zarządu Miejskiego R. Myszkiewicza muzeum uzyskało gmach po byłym Oddziale Banku Handlowego w Łodzi przy ul. Piłsudskiego 12 i zainaugurowało swą działalność otwarciem 21 października 1945 r. wystawy przeglądowej malarstwa polskiego.
Placówka przyjęła nazwę Muzeum Miejskie, podlegała Zarządowi Miasta, a kierował nią inż. J. W. Paszkowski. Personel składał się z sześciu osób zatrudnionych w działach: sztuki, archeologii, historii z biblioteką oraz personelu obsługi.
Zasięgiem swojej działalności obejmowało miasto Radom i powiaty: radomski, iłżecki, kozienicki, konecki i opoczyński. Za cel stawiało sobie: gromadzenie zbiorów, pracę naukową i popularyzatorską, wydawanie wydawnictw, prowadzenie studiów regionalnych i ochronę zabytków.
W 1949 roku muzea miejskie zostały przejęte przez Ministerstwo Kultury i Sztuki. Merytorycznie podlegało Muzeum Świętokrzyskiemu w Kielcach. Naczelna Dyrekcja Muzeów i Ochrony Zabytków postanowiła stworzyć w Radomiu tzw. „muzeum podstawowe”, mające obrazować materialistyczny pogląd na powstanie i rozwój życia na ziemi. Kolejne posunięcia administracyjne spowodowały, że muzeum ponownie w 1958 roku przeszło pod zarząd miejski, a konkretnie PMRN w Radomiu.
W pracy merytorycznej zaczęły dominować zagadnienia dotyczące Radomia i terenów podległych, w wyniku czego w 1964 roku Muzeum zostało przemianowane na Muzeum Regionalne.
Wraz z powstaniem w Radomiu województwa, Muzeum Regionalne zostało przekształcone w Muzeum Okręgowe, godnie z nowym statutem, było to muzeum wielodziałowe, swoją działalnością objęło teren województwa radomskiego, a w zakresie badań i gromadzenia zbiorów etnograficznych i przyrodniczych również tereny sąsiednich województw. Zwierzchni nadzór nad Muzeum pełniło Ministerstwo Kultury i Sztuki, a bezpośredni Wojewoda Radomski.
W 1976 roku po sześcioletnich staraniach Muzeum otrzymało dawny zespół popijarski znajdujący się w Rynku Nr 11 do swojej dyspozycji.
Zespół popijarski wzniesiony został w XVIII wieku według projektu Antoniego Solariego i w późniejszych okresach był rozbudowywany w stylu klasycystycznym. W latach 80-tych rozpoczęto całkowity remont obiektu, który ukończony został w 1991 r.
Na mocy uchwały Zarządu Województwa Mazowieckiego nazwa muzeum została zmieniona na: Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu, ponadto muzeum nadano statut samorządowej instytucji kultury. Mimo że organizatorem Muzeum jest Zarząd Województwa Mazowieckiego ogólny nadzór nad Muzeum sprawuje Minister Kultury i Sztuki.
Źródło: materiały prasowe Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu
