Czy ziemia może być czyjąś własnością? Wystawa Czyja to ziemia? ukazuje mechanizmy kolonializmu osadniczego na przykładzie Alaski i Syberii z początku XX wieku – okresu gorączki złota i intensywnej ekspansji kolonialnej.
Punktem wyjścia ekspozycji są zdjęcia i rzeźby z kłów morsów ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie. Kolekcja pozwala prześledzić, w jaki sposób fotografia i praktyki kolekcjonerskie współtworzyły wyobrażenia o świecie.
Prezentowane fotografie często przedstawiają Alaskę i Syberię jako „pustą ziemię”. Tereny te traktowano jako zasób, który można zawłaszczyć, nazwać i zagospodarować na nowo, według własnych potrzeb. Tymczasem od pokoleń zamieszkiwali je ludzie, których życie i środowisko nagle podporządkowano imperialnym interesom.
Na wystawie znajdują się zdjęcia rdzennych społeczności, głównie Inuitów i Czukczów. Fotografie pustych krajobrazów i osób zamieszkujących te regiony nie są przeciwieństwami, choć mogłoby się tak wydawać. Stanowią elementy kolonialnych mechanizmów przedstawiania świata, łączących ludzi i ziemię w jeden, nierozerwalny obraz. Tym samym wystawa przypomina, że fotografia nigdy nie była neutralna.
Czyja to ziemia? to tytułowe pytanie wskazujące zarówno na historyczne skutki kolonializmu, jak i na ciągłość mechanizmów rządzących światem. Ziemia i jej zasoby pozostają przedmiotem nieustannego zawłaszczania – od gorączki złota po współczesny ekstraktywizm. Eksploatacja ta często odbywa się kosztem lokalnych społeczności, zwierząt pozaludzkich i środowiska naturalnego.
Kuratorka: Julia Grudzień
Źródło: materiały prasowe Państwowego Muzeum Etnograficznego