Ekspozycja prezentuje efekty sześciotygodniowej pracy dwóch artystów, których biografie i języki artystyczne znacząco się od siebie różnią. Ich punktem wspólnym pozostaje jednak refleksja nad pamięcią, czasem oraz równoległe działania podczas Rezydencji Artystycznej im. Konrada i Pawła Jarodzkich w Krzyżowej na przełomie września i października 2025 roku.
Adam Rzepecki (1950) podejmuje refleksję nad Krzyżową w kontekście nakładających się czasów i etycznych konsekwencji patrzenia wstecz. Głównym źródłem inspiracji stał się fragment listu napisanego w 1941 roku przez założyciela tzw. Kręgu w Krzyżowej, Helmutha Jamesa von Moltkego (1907-1945): „Co mam powiedzieć, gdy zostanę zapytany: A co Pan robił w tym czasie?”. Przeniesione do teraźniejszości pytanie, traci charakter historycznego cytatu, a bezpośrednio odnosi się do procesualności charakterystycznej dla rezydencji artystycznych.
Podejmuje też krytyczną refleksję nad wymogiem produktywności i kluczową rolą archiwalnych poszukiwań, które skłoniły artystę do obserwacji konstelacji gwiazd nad Krzyżową w lutym i październiku 2025 roku. W efekcie stworzył on malarską interpretację czasu, w której obecność i przeszłość przenikają się wzajemnie, co artysta uzyskał dzięki nałożeniu na siebie dwóch astronomicznych perspektyw. Podczas rezydencji powstał – zgodnie z najnowszymi zainteresowaniami Rzepeckiego – zeszyt nutowy, który stanowił podstawę performansu. Wiolonczelistka Paulina Owczarek, w porozumieniu z artystą, premierowo wykonała na zabytkowym instrumencie kompozycję inspirowaną Ludwigiem van Beethovenem. Ten smyczkowy instrument po II wojnie światowej trafił w ręce Esther Braun-Kinnen z intencją, by „mógł służyć słusznej sprawie”. W ten sposób został podarowany Fundacji, której celem jest przezwyciężanie podziałów i wzmacnianie europejskiego porozumienia.
Inny wymiar dolnośląskiej miejscowości wydobywa Aliaksandr Danilkin (1996), dla którego Krzyżowa staje się punktem odniesienia w refleksji nad oporem i nadzieją. Jego doświadczenie życia w warunkach dyktatury Alaksandra Łukaszenki sprawia, że historia tzw. Kręgu z Krzyżowej zostaje odczytana jako żywy dowód możliwości sprzeciwu.
W odniesieniu do tradycji białoruskich malyavanek(malowanych dywanów ściennych) Danilkin buduje malarskie kompozycje, w których ornament i narracja historyczna łączą się z osobistym doświadczeniem. Same obiekty, zaczerpnięte z białoruskiego folkloru, stanowiły namacalne świadectwo kultury materialnej, chroniąc lokalną tradycję przed zapomnieniem. Motywy ziemi, gniazda czy kręgu funkcjonują w tym kontekście jako znaki kruchości, trwania i cykliczności geopolitycznych przemian.
Malarz eksplorował także ważne z punktu widzenia historii Krzyżowej miejsca, takie jak Dom na Wzgórzu czy aleja dębów prowadząca do kompleksu pałacowego. Inspiracji dostarczyła również refleksja nad udziałem Krzyżowej w najnowszej historii Polski – przede wszystkim historyczny gest premiera Tadeusza Mazowieckiego (1927-2013) i kanclerza Niemiec Helmuta Kohla (1930-2017) podczas Mszy Pojednania, którą odprawiono tutaj 12 listopada 1989 roku. Ten kluczowy akt polityczny stał się ważnym motywem jednego z płócien stworzonych przez Danilkina podczas rezydencji.
Podobnie jak Adam Rzepecki, artysta czerpał inspiracje z historii, które zostały mu opowiedziane podczas spacerów po Krzyżowej. Tę o cmentarzysku dzwonów malarz przełożył na język wizualny.
Projekty Adama Rzepeckiego oraz Aliaksandra Danilkina tworzą dwugłos o Krzyżowej jako miejscu otwartym na przyszłe wizjonerskie narracje. Obie postawy artystyczne łączy uważne wsłuchiwanie się w kontekst dolnośląskiego ośrodka rezydencyjnego.
Miejsce prezentacji wystawy: 66P Stajnia (PIEKARNIA Żywa Kultura), ul. Romana Dmowskiego 13b, Wrocław
Kuratorka: Paulina Brelińska-Garsztka
Źródło: materiały prasowe 66P Subiektywnej Instytucji Kultury
