Wystawa Wodór, Węgiel, Azot, Tlen wyrasta z przekonania, że podstawowe pierwiastki życia nie są jedynie materią chemiczną, lecz nośnikami relacji. Krążą między organizmami, środowiskami i skalami istnienia, tworząc sieć powiązań, od której zależy trwanie biosfery. W tym sensie nie ma tu autonomicznych bytów ani zamkniętych form – jest raczej proces współbycia, ciągłej wymiany i współzależności. To właśnie ta logika relacyjności, głęboko zakorzeniona w świecie przyrody, stała się osią prezentowanej wystawy i punktem wyjścia do refleksji nad ideą symbiocenu.
Symbioza – długo traktowana w nauce jako ciekawostka lub wyjątek od reguły rywalizacji – okazuje się dziś jednym z fundamentalnych mechanizmów życia.
Współczesna biologia i ekologia coraz wyraźniej pokazują, że życie nie rozwijało się przede wszystkim poprzez walkę, lecz dzięki współpracy, splątaniu i zdolności do tworzenia relacji. Ten obraz świata podważa antropocentryczną narrację dominacji, konkurencji i kontroli, która ukształtowała nowoczesną cywilizację i doprowadziła nas do epoki polikryzysu: klimatycznego, środowiskowego, społecznego i egzystencjalnego.
W odpowiedzi na ten stan rzeczy australijski filozof środowiskowy Glenn Albrecht zaproponował pojęcie symbiocenu – nowej ramy myślenia o przyszłości. Symbiocen nie jest jedynie nazwą kolejnej epoki geologicznej, lecz projektem realnym. Oznacza czas, w którym ludzkie działania, technologie, systemy społeczne i kulturowe zaczynają naśladować procesy symbiotyczne obecne w przyrodzie: współdziałanie zamiast eksploatacji, regenerację zamiast wyczerpywania, relacyjność zamiast izolacji i silosów. To wizja świata, w którym człowiek przestaje być panem i władcą natury, a staje się jednym z wielu uczestników sieci życia.
Prezentowana wystawa wpisuje się w ten nurt myślenia, traktując sztukę jako laboratorium symbiotycznej wyobraźni. Prace artystek i artystów nie proponują gotowych odpowiedzi ani instrukcji działania. Zamiast tego otwierają pole spekulacji: testują możliwe relacje między ludźmi a innymi formami życia, między technologią a biologią, między materią a znaczeniem.
Wiele realizacji podejmuje próbę oddania głosu naturze, tworząc abstrakcyjne języki roślinne, mikrobiologiczne lub hybrydyczne. Inne konfrontują perspektywę ludzką z nieludzką, zadając pytania o granice empatii, odpowiedzialności i wzajemności. Pojawiają się tu wizje relacji, które nie są oparte na zawłaszczeniu, lecz na uważności i trosce – relacji, w których człowiek uczy się słuchać, a nie tylko mówić; współistnieć, a nie dominować.
W tym sensie sztuka jawi się jako istotny aktor zmiany kulturowej. W czasach kryzysu klimatyczno-środowiskowego nie wystarczy bowiem wiedza naukowa ani techniczne rozwiązania. Potrzebujemy również nowej wrażliwości, nowego języka i nowych opowieści, które pozwolą nam wyobrazić sobie inne sposoby bycia w świecie. Prace prezentowane na wystawie mają potencjał kształtowania takiej symbiotycznej świadomości, pokazują, że zmiana zaczyna się od sposobu postrzegania relacji, w jakie jesteśmy uwikłani.
Symbiocen nie obiecuje utopii wolnej od konfliktów czy napięć. Proponuje raczej zmianę orientacji: odejście od logiki nieograniczonego wzrostu ku logice współzależności i odpowiedzialności. Prezentowana wystawa jest zaproszeniem do takiej zmiany – do wspólnego ćwiczenia wyobraźni, która może stać się pierwszym krokiem ku innym, bardziej symbiotycznym przyszłościom.
Osoby artystyczne: Martyna Drobczyk, Julia Fliśnik, Gabriel Gola, Alicja Kalinowska, Magdalena Meiksner, Maria Maxova, Dorota Nowak-Rodzińska, Mateusz Patrzyk-Oliveira, Wiktoria Pieńkowska, Agata Płócienniczak, Agata Polek, Agnieszka Prandzioch, Paweł Prokopowicz, Wiktoria Rejowska, Dobrosława Rafalska, Martyna Sadłoń, Maria Sałka, Konrad Sikora, Piotr Sikora, Weronika Stasica, Olga Szczygieł, Zuzanna Sznober, Marcelina Ścierska, Marta Walaszczyk, Waldemar Węgrzyn, Dawid Wojacki, Jan Wojtaś, Maria Wrodarczyk, Julia Woszczyna
Kuratorzy: dr hab. Dorota Nowak-Rodzińska, prof. zw. Waldemar Węgrzyn
Wystawa prezentowana w Tarnogórskim Centrum Kultury, ul. Jana III Sobieskiego 7, Tarnowskie Góry
Źródło: materiały prasowe Tarnogórskiego Centrum Kultury
